Hoe werk je als wetenschapper effectief samen met UNESCO?
Veel wetenschappers willen bijdragen aan het werk van UNESCO, maar een goed idee is meestal niet genoeg. Wie effectief wil samenwerken met UNESCO in Parijs, moet aansluiten bij prioriteiten van de VN-organisatie, een scherp aanbod formuleren en realistisch zijn over timing, capaciteit en financiering.
Effectief samenwerken met UNESCO
Veel wetenschappers willen met UNESCO samenwerken. UNESCO werkt immers aan grote internationale vraagstukken rond onderwijs, wetenschap, cultuur, communicatie en informatie, en wetenschappelijke kennis is daarbij onmisbaar.
Maar samenwerking met UNESCO begint zelden met alleen een goed idee. UNESCO is geen onderzoeksfonds, geen universiteit en geen algemene internationale helpdesk voor wetenschappers. In Parijs werkt de VN-organisatie aan programma’s, rapporten, aanbevelingen, verdragen, monitoring, conferenties en intergouvernementele processen. Die processen hebben eigen deadlines, politieke gevoeligheden en beperkte capaciteit. Dat vraagt van wetenschappers enige timing, realisme en helderheid. Hieronder een aantal praktische tips om als wetenschapper of onderzoeker effectiever samen te werken met UNESCO:
1. Begin bij een concrete UNESCO-vraag en maak het aanbod precies
Een algemene wens om “iets met UNESCO te doen” is meestal te vaag. Een veel betere eerste stap is om eigen expertise te koppelen aan een bestaand UNESCO-proces. Denk bijvoorbeeld aan een UNESCO Recommendation, een internationaal rapport, een consultatie, een indicatorenset, een conferentie, een regionaal programma of een beleidsvraagstuk waar UNESCO al aan werkt. Hoe preciezer de aansluiting, hoe groter de kans dat iemand binnen UNESCO er iets mee kan.
Maak het aanbod direct klein en precies: een korte expert note, data uit een lopend onderzoek, methodologisch advies, feedback op concept-indicatoren, toegang tot een internationaal onderzoeksnetwerk, een workshop, input voor een consultatie, of een bijdrage aan een conferentie of publicatie. Een scherp afgebakende bijdrage werkt beter dan een breed voorstel dat veel afstemming, tijd en middelen vraagt.
Waar komen deze tips vandaan?
In juni 2026 organiseerden de national Commissies voor UNESCO van Nederland en Canada samen met het UNESCO Hoofdkantoor in Parijs een online uitwisseling met UNESCO Leerstoelen. De bijeenkomst ging over de vraag hoe de academische expertise van UNESCO Leerstoelen beter kan aansluiten op UNESCO’s programma’s en prioriteiten. UNESCO publiceerde hierover het artikel From dialogue to co-creation. De praktische lessen in dit artikel sluiten aan bij de guidance note die op basis van deze bijeenkomst is opgesteld.
2. Maak academische kennis begrijpelijk en inzetbaar
Academische diepgang is cruciaal. Maar voor UNESCO moet kennis toegankelijk worden gemaakt voor mensen die werken onder tijdsdruk, in een meertalige organisatie en in een internationale beleidscontext.
Wijs de organisatie op blinde vlekken, zwakke indicatoren, ontbrekende regio’s in datasets, conceptuele problemen of onbedoelde effecten van beleid. Maar leg óók uit welk probleem uw kennis helpt op te lossen. Laat medewerkers van het UNESCO Hoofdkantoor zien waarom een bepaalde aanpak problematisch is voor UNESCO’s opdracht, wat een beter alternatief is, en wat is een realistische volgende stap kan zijn.
3. Bouw relaties voordat deze nodig zijn
Samenwerking ontstaat zelden uit één e-mail. Nodig daarom UNESCO-medewerkers uit voor relevante seminars of conferenties. Deel publicaties wanneer ze echt aansluiten bij hun werk. Volg welke rapporten, aanbevelingen en consultaties UNESCO voorbereidt. Zoek contact via bestaande netwerken. En wees geduldig: internationale samenwerking vraagt tijd.
Voor wetenschappers kan het ook nuttig zijn om samen op te trekken. Een internationale groep onderzoekers of een thematisch netwerk is vaak zichtbaarder en bruikbaarder dan een individu.
De Nederlandse UNESCO Commissie kan wetenschappers helpen om beter te begrijpen waar hun kennis mogelijk aansluit bij UNESCO. Ook kan de Commissie, vooral ook voor haar ‘eigen’ UNESCO Leerstoelen, helpen om contact te leggen met het UNESCO Hoofdkantoor, een UNESCO-programma, een regionaal kantoor, een Permanente Vertegenwoordiging of een internationaal netwerk.
4. Maak samenwerking duurzaam
UNESCO werkt met mandaten van lidstaten. Het Hoofdkantoor moet rekening houden met intergouvernementele processen, interne procedures, verschillende regio’s, politieke gevoeligheden en beperkte middelen.
Dat betekent niet dat lastige onderwerpen vermeden moeten worden. UNESCO werkt juist vaak aan complexe kwesties. Maar het betekent wel dat timing, formulering en rolverdeling belangrijk zijn. Spreek daarom vroeg af wat er precies nodig is. Wordt de input gepubliceerd, intern gebruikt of verwerkt in een bredere consultatie? Is er ruimte voor zichtbaarheid, co-auteurschap of erkenning? Zeker bij gevoelige onderwerpen is dit belangrijk. Heldere afspraken beschermen zowel de eigen wetenschappelijke integriteit als de mogelijkheid van UNESCO om effectief te opereren.
Zorg dat het beide partijen voldoende oplevert. Veel samenwerking met UNESCO gebeurt naast bestaand onderzoek, onderwijs en administratieve taken. Dat maakt het werk kwetsbaar. Soms kan een kleine bijdrage zonder extra middelen. Maar voor langdurige samenwerking is vaak meer nodig: projectfinanciering, ondersteuning vanuit de eigen instelling, coördinatiecapaciteit of een gezamenlijke aanvraag. Bespreek dit vroeg. Dat voorkomt dat een samenwerking afhankelijk wordt van vrijwillige overuren of informele inzet.
En UNESCO Leerstoelen dan?
UNESCO Leerstoelen hebben al een overeenkomst met UNESCO en een expliciet mandaat om bij te dragen aan UNESCO's missie. Zij hebben daarom vaak al een contactpersoon en een thematische opdracht die aansluit bij UNESCO’s programma’s.
Voor wetenschappers zonder UNESCO Chair geldt dat zij meestal meer moeten uitleggen. Waarom is juist deze expertise relevant voor UNESCO? Op welk proces sluit die aan? Is er voldoende institutionele steun vanuit de eigen universiteit of onderzoeksinstelling? En is het voorstel realistisch voor UNESCO-collega’s die vaak weinig extra capaciteit hebben?
Voor UNESCO Leerstoelen is de ingang dus niet vanzelfsprekend, maar wel makkelijker. Maar een Nederlandse UNESCO Chair worden is niet eenvoudig. Lees hier meer over de manier waarop de Commissie Leerstoelen selecteert.