--- json_ld: {"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/unesco.nl\/#organization","name":"Nederlandse UNESCO Commissie","alternateName":"UNESCO Nederland","url":"https:\/\/unesco.nl\/","email":"info@unesco.nl","telephone":"+31703315484","address":{"@type":"PostalAddress","streetAddress":"Prins Willem-Alexanderhof 20","postalCode":"2595 BE","addressLocality":"Den Haag","addressCountry":"NL"},"logo":{"@type":"ImageObject","url":"https:\/\/unesco.nl\/themes\/cinnamon\/assets\/images\/svg-files\/logo.svg"},"sameAs":["https:\/\/www.instagram.com\/unesco_nl","https:\/\/www.linkedin.com\/company\/netherlands-national-commission-for-unesco","https:\/\/www.youtube.com\/@NederlandseUNESCOCommissie"]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/unesco.nl\/#website","name":"UNESCO Nederland","url":"https:\/\/unesco.nl\/","inLanguage":"nl-NL","publisher":{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/unesco.nl\/#organization"},"potentialAction":{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/unesco.nl\/zoeken?filter%5B1%5D={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/unesco.nl\/nieuws\/hoe-juridische-dreigbrieven-wetenschappers-censureren#webpage","url":"https:\/\/unesco.nl\/nieuws\/hoe-juridische-dreigbrieven-wetenschappers-censureren","name":"Hoe juridische dreigbrieven wetenschappers censureren ","inLanguage":"nl-NL","isPartOf":{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/unesco.nl\/#website"},"description":"Er schuilt een groot, maar verscholen gevaar in juridische bedreigingen aan het adres van wetenschappers. “De paar gevallen die bekend zijn, vormen nog maar het topje van de ijsberg”.\n","primaryImageOfPage":{"@type":"ImageObject","url":"https:\/\/unesco.nl\/sites\/default\/files\/2026-11\/slapped.jpg"}},{"@type":"Article","@id":"https:\/\/unesco.nl\/nieuws\/hoe-juridische-dreigbrieven-wetenschappers-censureren#article","headline":"Hoe juridische dreigbrieven wetenschappers censureren ","description":"Er schuilt een groot, maar verscholen gevaar in juridische bedreigingen aan het adres van wetenschappers. “De paar gevallen die bekend zijn, vormen nog maar het topje van de ijsberg”.\n","url":"https:\/\/unesco.nl\/nieuws\/hoe-juridische-dreigbrieven-wetenschappers-censureren","datePublished":"2026-11-12T12:22:09+01:00","image":{"@type":"ImageObject","url":"https:\/\/unesco.nl\/sites\/default\/files\/2026-11\/slapped.jpg"},"publisher":{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/unesco.nl\/#organization"},"mainEntityOfPage":{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/unesco.nl\/nieuws\/hoe-juridische-dreigbrieven-wetenschappers-censureren#webpage"}},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/unesco.nl\/nieuws\/hoe-juridische-dreigbrieven-wetenschappers-censureren.md#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/unesco.nl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Nieuws","item":"https:\/\/unesco.nl\/nieuws"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Hoe-juridische-dreigbrieven-wetenschappers-censureren.md","item":"https:\/\/unesco.nl\/nieuws\/hoe-juridische-dreigbrieven-wetenschappers-censureren.md"}]}]} --- # Hoe juridische dreigbrieven wetenschappers censureren ![slapped.jpg](https://unesco.nl/sites/default/files/styles/hero/public/2026-11/slapped.jpg?itok=T3zeTuIy) **Bijschrift afbeelding:** Een persoon draagt een blinddoek. De mond is afgeplakt met tape. Op de tape staat het woord SLAPPed. **Bron afbeelding:** [(Foto: unsplash.com)](https://unsplash.com/photos/concept-idea-of-freedom-speech-freedom-of-expression-and-censored-surreal-painting-portrait-illustration-political-art-eaJux1Yx7vQ) **Type:** SLAPP’s auteur: [Sanne Wallerbos](https://unesco.nl/medewerker/sanne-wallerbos) Publicatiedatum: 12 november 2026 Laatst gewijzigd: 12 november 2026 **Intro:** Er schuilt een groot, maar verscholen gevaar in juridische bedreigingen aan het adres van wetenschappers. “De paar gevallen die bekend zijn, vormen nog maar het topje van de ijsberg”. Ieder jaar stijgt het aantal rechtszaken dat wordt gevoerd tegen kritische en uitgesproken stemmen binnen het publieke debat. Hierbij worden onder andere wetenschappers, journalisten en activisten bedreigd met juridische dwangsommen of rechtszaken met als doel om hen de mond te snoeren. Hoewel er steeds meer aandacht en wetgeving komt voor dit groeiende probleem, worden wetenschappers hierbij nog te vaak vergeten. ## Dreigbrief Een paar maanden geleden klopte een wetenschapper aan bij de UNESCO Commissie. In 2023 ontving zij onverwachts een dreigbrief van een advocatenkantoor uit de Verenigde Staten. In de brief werd ze gesommeerd een blogpost, waarin zij een aantal kritische, wetenschappelijke vragen stelde, offline te halen. Wanneer ze haar bijdrage zou laten staan, zouden er in verschillende landen rechtszaken worden ingesteld, waarbij er negentig miljoen dollar aan schadevergoedingen zou worden gevorderd. De bizarre aantijging bood een uitgelezen kans om juridische dreigementen tegen wetenschappers in een artikel concreet te maken. Maar toen de wetenschapper de eerste en niet-geanonimiseerde versie van dit verhaal onder ogen kreeg, begon ze toch te twijfelen. Zouden er drie jaar na dato opnieuw juridische dreigementen kunnen volgen? ## David tegen Goliath Bovenstaande casus is een typisch voorbeeld van een SLAPP-zaak (Strategic Lawsuit Against Public Participation). Een vaak machtige partij, zoals een rijk zakenpersoon of politicus, klaagt iemand aan die zich uitspreekt over een kwestie van algemeen belang. Daarbij wordt vaak een torenhoge en disproportionele schadevergoeding geëist. Veel kans van slagen heeft een dergelijke zaak niet. “Afschrikking en intimidatie, met als voornaamste doel critici het zwijgen op te leggen, spelen de hoofdrol in deze procedures”, vertelt Birgit van Houtert, universitair docent internationaal privaatrecht van de Universiteit Maastricht. Van Houtert is als wetenschapper actief binnen [Coalition Against SLAPPs in Europe](https://www.the-case.eu/) (CASE) en weet hoe groot het effect van een brief kan zijn: “Als je als wetenschapper een vordering van miljoenen euro’s krijgt, dan ga je hoe dan ook aan jezelf twijfelen of je je onderzoek wel moet publiceren. Vooral als je niet weet wat je rechten zijn.” Een zogeheten *chilling effect* leidt zo tot zelfcensuur: academici onthouden zich van kritische bijdragen over kwesties van algemeen belang. ## SLAPP’s in het nieuws In 2008[ eiste mijnbouwreus Barrick Gold](https://www.caut.ca/bulletin/noir-canada-defamation-lawsuit-settled-publication-of-book-stopped/) zes miljoen dollar van drie onderzoekers uit Montreal en hun uitgever, vanwege hun boek *Noir Canada,* over de rol van Canadese mijnbedrijven in Afrika. Een rechter oordeelde dat de zaak de ‘schijn van misbruik’ had, maar toch gaven de auteurs het na drieënhalf jaar op en verdween het boek uit de handel. Ook Donald Trumps zaken tegen journalisten, zoals[ die tegen de *New York Times*](https://apnews.com/article/donald-trump-courts-lawsuits-business-newspapers-da4689bcce1e58c15fc909377fa3a450), worden over het algemeen gezien als SLAPP’s ## Onderschat gevaar In de meeste gevallen zijn dreigementen al effectief en komt het nooit tot een daadwerkelijke rechtszaak. Zo blijft veel van de problematiek onder de radar. “De bekende voorvallen vormen nog maar het topje van de ijsberg”, vertelt Van Houtert. “Veel wetenschappers durven niet naar buiten te komen met hun verhaal, omdat ze bang zijn voor nog meer bedreigingen”. “Een groot deel van de dreiging schuilt in de grote onwetendheid rond SLAPP’s binnen de academische gemeenschap. Maar weinig wetenschappers zijn op de hoogte van deze specifieke vorm van intimidatie en weten welke rechten zij hebben”, bevestigt Van Houtert. “In Nederland kan een melding worden gedaan bij het platform [WetenschapVeilig](https://www.wetenschapveilig.nl/), die doorgaans doorverwijst naar een contactpunt bij de desbetreffende universiteit. Maar wat er vervolgens gebeurt met deze meldingen blijft onbekend en onvoldoende onderzocht. Er zijn geen specifieke cijfers bekend over hoe vaak wetenschappers juridische dreigbrieven ontvangen en in hoeveel gevallen deze leiden tot zelfcensuur of het verwijderen van publicaties”, aldus Van Houtert. In 2025 waarschuwde de UNESCO-commissie in een advies aan de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap al voor de verdere inperking van de academische vrijheid in Nederland, en noemde hierbij kort juridische druk. [Lees het hele advies](https://unesco.nl/publicatie/een-vrije-en-veilige-wetenschap "Advies: Bescherm vrijheid en veiligheid wetenschappers"). ## Steun vanuit de universiteit Het ontbreken van kennis en richtlijnen over SLAPP’s op universiteiten zorgt voor onvoldoende bescherming van academici die zich vervolgens genoodzaakt voelen om gevoelige onderzoeksresultaten voor zich te houden. Volgens Van Houtert moeten universiteiten wetenschappers actief ondersteunen, zowel juridisch als psychologisch: “Dergelijke intimidatie kan enorme psychische gevolgen hebben. Voor wetenschappers voelt het vaak alsof ze er alleen voor staan”.