Trump trekt zich terug uit UNESCO, maar VS blijft de baas over Open Science
Waarom we onze wetenschappelijke infrastructuur niet kunnen overlaten aan de Amerikanen.
Veel digitale systemen waarop de wetenschap draait – van databanken tot publicatieplatforms – worden beheerd in de VS. Wat gebeurt er met open wetenschap als één land beslist wie er mag meedoen?
Op 22 juli 2025 kondigde de VS aan UNESCO te verlaten. Volgens de regering van Donald Trump zaait de VN-organisatie verdeeldheid, en sluiten de wereldwijde Duurzame Ontwikkelingsdoelen niet aan bij zijn America First-beleid. Het is sinds de oprichting van UNESCO in 1945 al de derde keer dat een Amerikaanse regering zich terugtrekt. De twee blijken telkens uiteenlopende belangen te hebben.
Het vertrek van de Verenigde Staten is voor Open Science een teken van een dieper probleem. Tot voor kort waren Amerikaanse instellingen jarenlang een drijvende kracht achter het meer open maken van de wetenschap. Instellingen als NASA en de National Science Foundation investeerden flink in open data en in training.1
Wat is ‘Open Science’?
Open Science is een verzamelnaam voor manieren waarop wetenschappers hun onderzoek openstellen voor iedereen. Dat is goed voor de wetenschap zelf én voor de samenleving. Op open platforms delen onderzoekers hun artikelen, data en software. Ook kunnen ze al bij het opzetten van hun onderzoek een breder publiek betrekken. Zo zorgt open wetenschap ervoor dat kennis makkelijker te vinden is en dat onderzoek eerlijker en samen met meer mensen tot stand komt. Zo draagt het bij aan een rechtvaardige en duurzame wereld.
Maar terwijl de Verenigde Staten in 2021 nog een drijvende kracht waren achter de UNESCO-Aanbeveling over Open Science, slaat het land onder Trump een andere weg in. Door het schrappen van diversiteitsbeleid worden projecten gestopt, onderzoeksdata worden offline gehaald, en steun voor onderzoeksinfrastructuren droogt op. Het gevolg: minder openheid, minder samenwerking, minder vertrouwen.
Koersverandering
Die koersverandering raakt niet alleen Amerikanen. Ook wetenschappers in andere landen merken de gevolgen. Internationale samenwerkingsprojecten verliezen financiering, onderzoekers krijgen soms geen visum meer, en digitale betalingen naar Amerikaanse organisaties worden geblokkeerd. Dat laatste is extra problematisch. Veel belangrijke wetenschappelijke platforms – van databanken tot publicatiesites – vallen onder Amerikaans recht.2 Zodra Washington sancties oplegt, moeten ook particuliere organisaties zich eraan houden. Daardoor kunnen onderzoekers uit landen als Syrië of Iran geen artikelen registreren, lidmaatschappen betalen of conferentietickets kopen – alleen omdat de ontvanger een Amerikaanse stichting is.
Die praktijk is in strijd met het idee van open wetenschap. Dat wordt pijnlijk duidelijk bij de platforms Crossref en DataCite, die digitale ‘adressen’ toekennen aan wetenschappelijke publicaties. Door de Amerikaanse sancties weigeren beide organisaties onderzoekers uit Cuba,3 terwijl vrijwel alle andere landen – ook de EU – dat beleid juist afwijzen.
Beëindiging embargo tegen Cuba
In 2024 stemden 187 landen in de Verenigde Naties vóór het beëindigen van het Amerikaanse embargo tegen Cuba – alleen de VS en Israël waren tegen. Toch mogen Cubaanse wetenschappers geen volwaardig lid zijn van de mondiale onderzoeksgemeenschap. Dat één land zulke macht heeft over infrastructuur die wereldwijd bijna onmisbaar is, zou ons allemaal zorgen moeten baren.
Open wetenschap kan alleen werken als wetenschappers niet op basis van hun nationaliteit worden buitengesloten. Daarom moet niet één land of markt de baas zijn.4 Nu de Verenigde Staten UNESCO verlaat, terwijl andere lidstaten juist druk bezig zijn de Aanbeveling over open wetenschap uit te voeren, wordt dit nog urgenter.
Voorkomen van politieke inmenging
Welke acties kunnen we ondernemen? Er zijn al manieren voor organisaties om politieke inmenging te voorkomen zoals een gifpil-afspraak (waardoor verkoop onmogelijk wordt) of een exit to community-model, waarbij gebruikers het eigendom overnemen. Grensoverstijgend zijn er ook kansen. Zoals het initiatief Knowledge Commons, dat erop is gericht wetenschappelijk werk te verzamelen, bewaren en toegankelijk te maken vanuit een multinationaal collectief. Ook het International Science Council publiceerde aanbevelingen om wetenschap te beschermen in tijden van crisis.
Uiteindelijk zullen UNESCO en haar lidstaten samen moeten investeren in digitale platforms, zodat onze kennisinfrastructuur net zo mondiaal wordt als de wetenschap zelf. Alleen zo blijven we bestand tegen politieke druk.
Want open wetenschap vraagt om vertrouwen – niet om grenzen. En als UNESCO ergens voor staat, dan is het dat kennis pas van iedereen is als iedereen eraan kan meedoen.
Louïse Bezuidenhout is teamlid van de UNESCO Leerstoel ‘Diversiteit en inclusie in de mondiale wetenschap’ aan de Universiteit Leiden.
1 Voor NASA was 2023 bijvoorbeeld nog het Jaar van Open Science.
2 Naast Crossref en DataCite onder andere GitHub, arXiv, en bioRxiv.
3 De sanctieverklaring van Crossref is hier heel duidelijk over. De verklaring van DataCite is wat vager, maar waarschijnlijk volgt deze organisatie dezelfde lijn.
4 Zie ook het pleidooi van Dan Goodman.